Gids: Wat zeg je wel en niet?
Taal vormt de werkelijkheid. Gebruik onderstaand schema om stigmatiserende termen te vervangen door neutraal of empathisch taalgebruik.
| Liever niet ❌ Waarom niet?
| Beter ✅ |
| “De verwarde man/vrouw” reduceert een mens tot onbegrepen gedrag en roept associaties op met overlast. Suggereert dat iemand ‘stuk’ is.
| “Iemand in psychische nood”, “Iemand in crisis” of beschrijf feitelijk gedrag (“verloor contact met de werkelijkheid”). |
| “Een schizofreen” Iemand is niet zijn diagnose. Dit werkt dehumaniserend.
| “Iemand met een psychosegevoeligheid”. |
| “Tikkende tijdbom” of “Gevaarlijke gek” suggereert onvermijdelijk geweld en angst
| “Iemand die vastloopt”, “Iemand die de grip kwijt is” of “Iemand die door de mazen van het vangnet valt”. |
| “Zorgmijder” legt de schuld bij het individu en suggereert koppigheid of onwil
| “Iemand die geen passende hulp vindt”, “Zorgvermijding door het systeem” of “Iemand bij wie de zorg niet aansluit”.
|
| “Afvoeren” of “Oppakken” Taalgebruik uit het strafrecht criminaliseert een medische crisis
| “Naar een zorgplek brengen” of “Opgevangen worden”. |
De gouden regel: Zoek de logica
Gedrag dat van buitenaf “verward” lijkt, heeft van binnenuit vaak een logica. Iemand schreeuwt niet zomaar; iemand schreeuwt uit angst of wanhoop.
Best practice: Probeer die interne logica te begrijpen. Vraag niet: “Wat is er mis met jou?”, maar “Wat is er met jou gebeurd?”. Zodra je het perspectief van ‘beheersing’ (veiligheid) loslaat en kiest voor het perspectief van ‘begrip’, verandert je toon van stigmatiserend naar ondersteunend.